Główne miejsca na trasie

• Oświęcim - Brzezinka

  

  Muzeum Pamięci

  Auschwitz stał się dla świata symbolem terroru, ludobójstwa i Holokaustu. Utworzony został przez hitlerowców na przedmieściach miasta Oświęcimia, które podobnie jak i inne tereny Polski, było okupowane przez Niemców w czasie II wojny światowej. Nazwa miasta Oświęcim została zamieniona na Auschwitz i stała się również nazwą obozu. Za początek jego funkcjonowania uważa się 14 czerwca 1940 r., dzień przywiezienia do Auschwitz pierwszego transportu polskich więźniów politycznych.
  W ciągu następnych lat obóz został rozbudowany i składał się z trzech głównych części: Auschwitz I , Auschwitz II-Birkenau, Auschwitz III-Monowitz oraz z ponad 40 podobozów. Początkowo w obozie więzieni byli i ginęli Polacy. Później osadzono w nim również radzieckich jeńców wojennych, Cyganów oraz więźniów innych narodowości. Od 1942 roku obóz stał się miejscem największego masowego mordu w dziejach ludzkości, dokonanego na europejskich Żydach w ramach hitlerowskiego planu całkowitej zagłady tego narodu. Większość z deportowanych do Auschwitz Żydów - mężczyzn, kobiet i dzieci bezpośrednio po przywiezieniu kierowano na śmierć w komorach gazowych Birkenau.
   Pod koniec wojny esesmani, usiłując zatrzeć ślady swych zbrodni, rozpoczęli demontaż i niszczenie komór gazowych i krematoriów oraz innych obiektów a także palenie dokumentów.
  Więźniów zdolnych do marszu ewakuowano w głąb Rzeszy.
  Tych, którzy pozostali w obozie oswobodzili żołnierze Armii Czerwonej w dniu 27 stycznia 1945 roku.
  2 lipca 1947 roku ustawą polskiego Sejmu na obszarze dwóch zachowanych części obozu: Auschwitz I i Auschwitz II-Birkenau utworzono Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau.
  W 1979 roku miejsca te wpisano na Listę Obiektów Światowego Dziedzictwa UNESCO.
   
  Zródło: www.auschwitz.org.pl

• Góra Kalwaria

  Pierwsza wzmianka o naszym mieście pochodzi z dokumentu biskupa Boguchwała z 1252r. Dokument ten określał miejscowości, z których kościół we wsi Góra ma "od dawna" prawo pobierania dziesięciny.

  Jako miasto Góra zaistniała za sprawą biskupa poznańskiego Stefana Wierzbowskiego. W 1666r. zakupił on zniszczoną w czasie potopu szwedzkiego wieś od braci Górskich. Kierując się duchem czasu, zmianami w Kościele doby potrydenckiej, postanowił uczynić z Góry sanktuarium męki Jezusa Chrystusa. Miał już przykłady, na których mógł się wzorować; w I pol. XVII w. powstały pierwsze założenia kalwaryjskie w Kalwarii Zebrzydowskiej i w Wejherowie.

  Biskup dodał jednak do tej koncepcji miasta swoje przemyślenia. Specjalnie przywieziona została z Jerozolimy ziemia i rozsypana na głównej arterii miasta prowadzącej w kierunku wzgórza zwanego Kalwarii. Różnym obiektom nadane zostały nazwy występujące w Jerozolimie. Starano się uczynić z Góry nową Jerozolimą. Wielu z tych dawnych nazw używa się do dziś. Są to: Cedron - rzeczka u podnóża skarpy wiślanej, Betlejem - dzisiejszy Dom Pomocy Społecznej, a dawniej kolegium pijarskie, Wieczernik - kościółek leżący poza miastem, Kaplica Piłata - kościołek w centrum miasta, Kalwaria - wzgórze na terenie dzisiejszego cmentarza, Syjon - wzgórze w południowej części miasta - dawniej siedziba zakonu Dominikanek.

  Kiedy w 1670r. król Michał Korybut Wiśniowiecki nadał Górze prawa miejskie, określił nazwę miejscowości oraz herb zgodny z sugestiami biskupa. Herb nawiązywał do cudownego ukazania się nad wzgórzem kalwaryjskim krzyża w otoczeniu wstającego słońca i księżyca w dniu 26 grudnia 1667r., Miejscowość miała nosić nazwę Nowa Jerozolima, a herb - przypominać Mękę Pańską.

  1 stycznia 1672r. również biskup nadal przywilej dla miasta. Zawarł w nim swoją koncepcję miasta, które miało być rozbudowywane na planie krzyża. Jego podstawę miało stanowić specjalnie usypane wzgórze - Kalwaria.

  Punktem centralnym miasta była kaplica Piłata. W tym miejscu przecinać się miały ramiona krzyża. Na końcu jego ramion usytuowano obiekty sakralne. Wierzchołek stanowił kościół bernardynów. Na zakończeniu ramion bocznych zbudowane zostały klasztory zakonu dominikanów i pijarów. Od kaplicy Piłata na Kalwarię wiodła szeroka droga z ustawionymi na niej 12 stacjami Męki Pańskiej. Miasto miało być przeznaczone wyłącznie dla katolików. Biskup nakazywał, więc aby "...ludzi podejrzanych ani inszej wiary prócz samej świętej katolickiej żadną miarą nie przechowywać i mieć ostrożność, aby się tacy nie sadowili." Mieszkańcy według biskupiego przywileju mieli zachowywać się obyczajnie albowiem było tu "...miejsce świętej wiary chrześcijańskiej." W niedługim czasie do Nowej Jerozolimy sprowadzone zostały zakony: filipini, komuniści, bernardyni. Marianie zaś erygowani zostali przez biskupa Wierzbowskiego na terenie miasta w miejscu gdzie dziś znajduje się kościółek zwany "Wieczernikiem". Od nazwy tego zakonu pochodzi nazwa 2 ulic i dzielnicy Córy Kalwarii - Marianki. W "Wieczerniku" został pochowany w charakterystycznym sarkofagu założyciel tego zakonu o.Stanislaw Papczyński.

  Zawarty w przywileju i konsekwentnie realizowany program biskupa Wierzbowskiego był programem sakralnym. Sprawy rolnictwa pozostawały problemem drugiego planu. Przywiązanie biskupa do miasta może potwierdzać jego pochówek w podziemiach kościółka "na górce".

  Potwierdzenia lub rozszerzenia pierwotnych przywilejów udzielali miastu kolejno następni królowie: Jan III Sobieski -1676r., August II Sas -1724 r., August III Sas -1739r., a później August Poniatowski -1765r. Swój program realizował tu również marszałek koronny Franciszek Bielisíski - fundator kościoła parafialnego w 1755r., w którego podziemiach znajduje się trumna z jego prochami.

  Po upadku państwa polskiego w 1795r. miasto dostało się pod panowanie Prus, które rozpoczęły sekularyzację dóbr kościelnych. Rząd pruski zezwolił też na osiedlanie się ludności żydowskiej. Okolice Góry, jak też i samo miasto, stały się również miejscem osadnictwa niemieckiego. Wyznawcy wiary ewangelickiej założyli swój cmentarz na terenie położonym na północ od cmentarza rzymsko katolickiego. Posiadali także swój kościół - dziś już nie istniejący.

  Od 1815r. Góra wchodziła formalnie w skład uzależnionego od Rosji Królestwa Polskiego. Proces likwidacji zakonów został przyspieszony. Fakt stacjonowania na terenie miasta oddziałów rosyjskich wpłynął zapewne na wybudowanie w koszarach, na miejscu zakonu dominikanów, prawosławnej cerkwi. Zmarłych żołnierzy i oficerów rosyjskich chowano na miejscowym cmentarzu, na którym zachowały się nieliczne dziś nagrobki. Również ludność żydowska od początków XIX w. zorganizowała swój cmentarz w pobliżu wzgórza kalwaryjskiego.

  W okresie przed Powstaniem Listopadowym prawdopodobnie na terenie dzisiejszego Domu Pomocy Społecznej (są uzasadnione głosy, że miejscem widzenia były piwnice klasztoru bernardyńskiego) wieziony był przez władze carskie patriota Walerian Łukasiński. Dziś Dom Pomocy Społecznej nosi jego imię. W 1867r na krótko, bo zaledwie na 12 lat, Góra uzyskała status miasta powiatowego, by w 1883r. utracić prawa miejskie. Ich odzyskanie nastąpiło prawdopodobnie jeszcze w czasie trwania I wojny światowej na przełomie 1916 i 1917r.

  Okres międzywojenny zapisał się w Górze Kalwarii jako czas znaczących dla społeczności miejskiej inwestycji w zakresie uruchomienia elektrowni i sieci przesyłowej energii elektrycznej w 1931r. oraz sieci wodociągowej i kanalizacyjnej. Wielkie zasługi położył w tej sprawie Aleksander Dzejko - burmistrz miasta od 1928r. W tym czasie wybudowany został ze składek społeczeństwa Dom Ludowy - dziś budynek kina i Ochotniczej Straży Pożarnej, uruchomiono łaźnię miejską przy ul. Senatorskiej (dziś ks. Sajny).

  Jeszcze przed I wojną światową Góra Kalwaria była miejscem szczególnie często odwiedzanym przez Żydów niemal z całej Polski. Przyczyną był słynny ród cadyków, z których wywodził się jeden z najsłynniejszych- Abraham Mordechaj Alter. Te pielgrzymki wyznawców judaizmu stały się zapewne przyczyną finansowania m.in. przez ks. S.Lubomirskiego i hr. T.Zamojskiego budowy kolejki wąskotorowej. Linia ta uruchomiona w 1898r. miała łączyć Warszawę z zespołem cegielni w Baniosze i oczywiście przewozić żydowskich pielgrzymów do Góry Kalwarii. Funkcjonowała do 1971r.

  Była również Góra miejscem uroczystości z udziałem Józefa Piłsudskiego. Na błoniach nad Wisłą w dniu 3 sierpnia 1921r. Marszałek Polski dekorował krzyżem Virtuti Militari ułanów z dywizjonów artylerii konnej biorących udział w wojnie polsko - rosyjskiej. Na pamiątkę tego wydarzenia w 1931 r. na miejscu dekoracji postawiono kamienny obelisk. Napis potwierdzał bohaterstwo oddziałów "...w wojnie z wschodnim najeźdźcą.".Po 1945r. obelisk został zakopany w ziemi i przeleżał w niej kilkadziesiąt lat. W 1989r. dzięki wysiłkom Społecznego Komitetu Budowy Pomnika został wydobyty i powtórnie postawiony na swoim miejscu. Komitet doprowadził również do ufundowania w 1989r. ze składek społecznych popiersia Marszałka Józefa Piłsudskiego, przed którym odbywają się dziś wszystkie ważne uroczystości państwowe i miejskie.

  Okres wojny i okupacji w Górze Kalwarii zaznaczył się kilkoma znamiennymi, przytaczanymi do dziś faktami. Władzę w mieście objął burmistrz będący z pochodzenia Niemcem - Ewald Jahnke, przedwojenny fotograf.

  Realizując politykę Niemiec cała ludność żydowska skupiono w getcie zawartym między ulicami Pijarską, Piłsudskiego, Senatorską i Strażacką, a następnie w lutym 1941r. wyprowadzono do getta w Warszawie i wkrótce wywieziono do obozu zagłady w Treblince.

  W połowie 1940r. z organizacji konspiracyjnych powstających na terenie miasta utworzono Ośrodek III ZWZ- AK. W połowie 1944r. liczył on wraz z sąsiednimi ośrodkami w Czersku, Kątach, Wólce Dworskiej i Chojnowie około 380 osób. Ważną rolę odegrała tu grupa nauczycieli. W listopadzie 1941r. Niemcy aresztowali kilkanaście osób, głównie spośród środowiska nauczycielskiego oraz związanych z konspiracją. Fragmentem strat, jakie poniosło społeczeństwo Góry Kalwarii w czasie okupacji, jest tablica pamiątkowa na budynku Szkoły Gastronomicznej zawierająca nazwiska mieszkańców miasta i gminy, którzy zginęli z rąk Niemców (ale również i Rosjan, co niestety nie zostało na tablicy zaznaczone).

  W połowie 1944r. mieszkańcy Góry, miasta położonego w strefie przyfrontowej zostali niemal całkowicie wysiedleni do okolicznych miejscowości. Wyzwolenie spod okupacji hitlerowskiej nastąpiło 16 stycznia 1945r., ale władzę objął Komendant Wojenny Miasta Góry Kalwarii kapitan Bermas. Oficjalnie funkcję burmistrza sprawował p. Stefan Kabala.

  Układ przestrzenny Góry Kalwarii jest jednym z najbardziej oryginalnych założeń miejskich na Mazowszu powstałych w okresie baroku. Przyczyniły się do tego: założenie miasta na miejscu całkowicie zniszczonej wsi, bez ograniczeń przestrzennych w pracach planistycznych oraz lokalizacja założenia w okresie szczytowego rozkwitu baroku w Polsce. Jest to jedyny tego typu przykład. Podstawą planu przestrzennego był krzyż łaciński. Tworzą go dwie osie utworzone przez: ulicę Kalwaryjską i Rynek - os prostopadłą do Wisły oraz ulice: Dominikańska i Pijarska tworzące krótsze ramię krzyża. Przez analogię do planu Jerozolimy, jego układ był zaakcentowany trzema klasztorami na końcach ramion (symbolizowały bramy jerozolimskie) - przy drogach wyjazdowych. Pozostałe elementy zespołu sakralnego były również umieszczone na zasadzie analogii z układem Jerozolimy - z koniecznymi modyfikacjami wynikającymi z sytuacji miejscowej. Zastosowanie w oryginalnym planie ulic rozszerzających się ku Rynkowi, służyło wyeksponowaniu poszczególnych elementów Kalwarii przed oczy pątników: Ratusza Piłata i wzgórza Kalwaryjskiego z kościołem św. Krzyża dominujących w perspektywie głównych ulic. Jedyną oryginalną kaplicą jest Wieczernik na miejscach innych wybudowano później zespół pobernardyński kościół na miejscu Ratusza Piłata i kaplicę św. Antoniego, pozostałe uległy zniszczeniu z całkowitym zatarciem miejsca posadowienia. Nie ustalono, kto był autorem całego założenia kalwaryjskiego. Ogólną koncepcję przygotował można domniemywać, fundator i organizator całości przedsięwzięcia biskup Stefan Wierzbowski.

  Z uwagi na cenne walory urbanistyczne i zachowane budowle architektoniczne miasto (80% układu urbanistycznego), na mocy decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Warszawie, w 1991 roku zostało wpisane do rejestru zabytków.

  Zespół klasztorny pobernardyński - pierwotny kościółek został wzniesiony staraniem bpa Stefana Wierzbowskiego, uległ zniszczeniu ok. 1649 r. Parafię erygowaną na przełomie XII/XIII w. Nie później niż w 1252 r., przeniesiono wtedy do kościoła w zachodniej części miasta (obecnie nieistniejącego) zlokalizowanego na terenie obecnego cmentarza grzebalnego. W 1755 r. po pożarze drewnianych zabudowań rozpoczęto wznoszenie murowanych, ukończone zostały w 1759 r. Fundatorem był Franciszek Bieliński marszałek wielki koronny. Zespól klasztorny powstał wg projektu Jakuba Fontany w 1848 r. był restaurowany, podobnie po kolejnych zniszczeniach w 1915 r. Do roku 1864 budynki znajdowały się w rękach bernardynów, od 1952 r. należą do marianów.

  Kościół p.w. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny barokowy, fasada zachodnia trójosiowa. Wnętrze barokowe i rokokowe: m.m. ambona z 3 ćw. XVIII w. (rokokowa) i sarkofag św.  Waleriana z czarnego marmuru (barokowy koniec XVIII w.). W podziemiach pochowany jest fundator kościoła i klasztoru Fr. Bieliński. Dziś kościół parafialny. Dziedziniec został od ulicy odgrodzony żeliwnym ogrodzeniem z bramą, nad nią na filarach 4 kamienne, barokowe rzeźby z 3 ćw. XVIII w. przedstawiające: św. Franciszka z Asyżu, Antoniego Padewskiego, Jana Kapistrana i Bernardyna Sieneńskiego. Zabudowania klasztorne obok kościoła barokowe, z ok.1755 r., w części później wyburzone i przebudowane. (ul. ks. Sajny 2)

  Kaplica św. Antoniego z Padwy - barokowa, z 2 pol. XVIII w., wybudowana w połowie wysokości skarpy wiślanej. We wnętrzu polichromia neorokokowa z 1903 r., odnawiana w 1957 r. W neobarokowym ołtarzu (z 1903 r.) barokowe: rzeźba św. Antoniego i relikwiarz św. Antoniego w kształcie ręki z XVIII w.

  Kościół filialny p.w. Podwyższenia Krzyża Św. "Na Górce" - barokowy, wzniesiony na sztucznym wzgórzu w 4 ćw. XVII w. z fundacji bpa St. Wierzbowskiego  jako tzw. Ratusz Piłata - był jednym z centralnych elementów powstającej wówczas Kalwarii. W 1791 rozbudowany o zakrystię i kryptę fundacji Fr. Zambrzyckiego bpa dardanelskiego sufragana kijowskiego. W okresie 1791-1879 użytkowany jako parafialny, obecnie garnizonowy. Pod ołtarzem krypta ze zwłokami bpa St. Wierzbowskiego. Ostatnio (1986-1989) wymieniono więźbę dachową i pokryto ją blachą oraz wybudowano dwa boczne portale stożkowe (forma kapliczek).

  Kościół rektoralny p.w. Opatrzności Bożej na Mariankach - z 1674 r. z fundacji bpa St. Wierzbowskiego, dawniej jeden z elementów Kalwarii - Wieczernik. Opiekę nad mm sprawowali do 1864 r. marianie kontynuują nadal od lat 50-tych. Po 1890 r. restaurowany kosztem Augustowej Potockiej, kolejny remont w 1962 r. We wnętrzu barokowe: obraz Matki Bożej z Dzieci4tkiem z 2 pol. XVII w. przemalowany w XIX w. i sarkofag z XVIII w. Ojca Stanisława Papczyńskiego (zm. 1701 r.), założyciela zgromadzenia marianów. Przed kościołem pomnik St. Papczyńskiego autorstwa Andrzeja Kossa z 1985 r. W otaczającym parku droga krzyżowa składająca się z 15 kamiennych, rzeźbionych kapliczek. Rzeźbiła je Hanna Grocholska. W parku ołtarz polowy (ul. Papczyńskiego)

  Dawne Kolegium Pijarów - ufundowane w 1675 r. przez bpa St. Wierzbowskiego do 1806 r. służyło okolicznej młodzieży szlacheckiej. W 1819 r. budynki przeznaczono na koszary dla wojska rosyjskiego. Od 1841 r. po przebudowie przez arch. warszawskiego Malcza istniał tu przytułek dla starców i kalek. W 1862 r. wg proj. Henryka Marconiego dokonana restauracja i rozbudowa. Na terenie d. Kolegium znajduje się neogotycka kaplica Zwiastowania NMP, w niej krucyfiks. Obecnie mieści się tu Dom Pomocy Społecznej nr 1 im. W. Łukasińskiego - 34 obiekty na powierzchni 8,5 ha.

  Ratusz miejski - z 1829-34 r. wg proj. arch. Bonifacego Witkowskiego  z poprawkami Henryka Marconiego (arkady kolumnowe) wybudowany przez Józefa Gładeckiego. Restaurowany w latach 1919-1920 (herb miasta na ścianie frontowej). Zniszczony w czasie II wojny światowej, odbudowany w 1950-51. W latach 1986-1988 wymieniono więźbę dachową i pokryto ją blachą. Obecnie siedziba władz miejskich - ul. Ratuszowa 1.

  Dawny Sąd Pokoju - budynek z XVIII/XIX w., tzw. "pałac biskupi". Dawna siedziba Sądu Pokoju Powiatu Czerskiego mieszczącego się tu w 1 pol. XIX w., a wcześniej przeniesionego z Czerska, od 1845 r. dom mieszkalny, od 1958 r. siedziba Archiwum Państwowego m. St. Warszawy, ul. ks. Sajny 1.

  Kaplica przydrożna - z drugiej połowy XIX w, Marianki.

  Dom czynszowy , murowany, wzniesiony w połowie XVII w., wielokrotnie przebudowywany i remontowany, ul. Marszałka J. Piłsudskiego 10.

  Dawne Kramy - z 1836 r. wg proj. arch. Bonifacego Witkowskiego, podcienia z kolumnadą toskańską. Obecnie wykorzystywane są zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem - zaadoptowane na punkty usługowe i handlowe.

  Cmentarz rzymskokatolicki (grzebalny) - na wzgórzu po rozebranym kościele p.w. św. Krzyża

  Kirkut - cmentarz żydowski

  Cmentarz ewangelicko-augsburski

  Obelisk upamiętniający wizytę J. Piłsudskiego (na błoniach) - ufundowany przez oficerów artylerii konnej Wojska Polskiego, odsłonięty 3 sierpnia 1931 r. z okazji 10 rocznicy dekoracji - przez Marszałka - odznaczeniami bojowymi artylerzystów konnych wszystkich dywizjonów W.P. za udział w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 r.Obelisk zniszczono w dniach 8-9.XI na wniosek Komitetu Miejskiego PZPR i przewodniczącego Miejskiej Rady Narodowej.

  Popiersie Marszałka J. Piłsudskiego - rekonstrukcja przedwojennego obelisku, popiersie wykonane z brązu, projektu Marii Owczarczyk. Odsłonięcie nastąpiło 11.IV.1989 r. na placu Marszałka Józefa Piłsudskiego.

  Prywatne Muzeum Etnograficzne - Obiekt Muzeum położony jest na wzgórzu, gdzie pierwotnie stał klasztor zakonu Dominikanów i Dominikanek (świadczy o tym pozostały fragment muru).

  Kapliczka - z XVIII w., najprawdopodobniej pełniąca funkcję słupa granicznego.

  Pomnik 4 DP im. Jana Kilińskiego (Dowódca Jednostki Wojskowej nr 4829) -pamięci wyzwolicieli miasta w dn. 17.01.45r.

  Synagoga - Dom Modlitwy (ul.Pijarska 5) - Bejt ha-midrasz (prywatny dom studiów religijnych rodziny cadyków Alterów) dobudowany ok. 1900r. do budunku dworu cadyka. Mieścił on podłużną, prostokątną salę, z płytką wnęką na aron ha-kodesz od strony wschodniej. Zachowało się 8 żeliwnych słupów, w dwóch rzędach, podtrzymujących płaski strop. Na poddaszu zachował się unikatowy piec na macę. Obecnie sklepy i mieszkania pod opieką Gminy Żydowskiej.

  Synagoga (ul.Pijarska 10/12) - dom modlitwy i dwór cadyka. Drewniana, istniała od 1849 r., murowana, wzniesiona ok. roku 1902 na miejscu poprzedniej. Po wojnie przebudowana, zachowały się tylko żeliwne słupy galerii. W budynku mieściła się wytwórnia wód gazowanych i sklepy, przed kilkoma laty zwrócona gminie żydowskiej.

  Rzeźba Chrystusa Ecce Homo - z pocz. XVII w., barokowa, na jej cokole tablica nagrobna ks. Grzegorza Fleyszera (zm. w 1708 r.).

  Baniocha - nowoczesny kościół 1960-70 proj. Stanisław Czarny.

  Brześce - dwór z XVIII w., najprawdopodobniej wybudowany na starszych fundamentach. Być może przebudowany przez arch. Jana Jakuba Fontanę będącego właścicielem wsi w latach 1784-91. Budynek modrzewiowy, nakryty wysokim, mansardowym dachem. W pobliżu oficyna dworska i spichlerz murowany z XIX w

  Czersk - Zamek Książąt Mazowieckich, pl. Tysiąclecia, tel. (022) 727 35 22

  Dębówka - pomnik rozstrzelanych więźniów, tragedia zdarzyła się 14.07.1943 r. Na kamieniu (1,5m) widnieje tablica z napisem "Miejsce uświęcone krwią 60 obywateli polskich rozstrzelanych przez faszystów hitlerowskich w Dębówce 1943 r."

  Kąty - mogiła z I wojny światowej żołnierzy niemieckich i rosyjskich

  Linin - we wsi wiatrak typu koźlak z 1854r., przeniesiony tu z Warszawy w 1917 r.

  Mikówiec - cmentarz ewangelicki osadników niemieckich, zak. w pok. XIX w., zachowanych ok. 30 nagrobków.

  Moczydłów - dwie przydrożne figury, najprawdopodobniej z XVIII w., ceglane. Pierwsza to kolumna na wysokim kopcu, na niej tablica inskrypcyjna. Druga, tak jak pierwsza w formie kolumny z trzema otworami arkadowymi. W lesie zbiorowa mogiłka z I wojny światowej - tradycja mówi o pochówku kilku tysięcy żołnierzy w tym miejscu.

  Pęcław - figura przydrożna, ceglana, otynkowana. Na niej w stylu barokowym figura Dzieciątka Jezus. Na wmurowanej tablicy data 1831 r.

  Sobików - kościół parafialny p.w. św. Stanislawa bpa. Wzmiankowany w 1437 r. Wcześniejszy kościół był z 1670 roku, obecny jest z 1950 r. wybudowany na tym samym miejscu wg projektu arch. Czesława Duchowskiego. Obok drewniana dzwonnica z XVIII w. Kościół otacza cmentarz przykościelny założony w XV w. We wsi drugi cmentarz z XVIII w. Na jego terenie kapliczka cmentarna z datą1747 oraz kwatera poległych i rozstrzelanych żołnierzy polskich z II wojny światowej.

  Wilczynek - w parku dwór z 20-tych lat XXw., wybudowany w stylu dworkowym. Od frontu wgłębny portyk z 2 kolumnami toskańskimi.

  Wola Dobieska - cmentarz z I wojny światowej 17 żołnierzy austriackich i 114 rosyjskich.

  Miejsca pamięci

  Miejsca pamięci w Górze Kalwarii

  Obelisk na błoniu

  Mogiła na terenie Państwowego Domu Pomocy Społecznej

  Kwatera żołnierzy na cmentarzu rzymskokatolickim

  Tablica pamięci na budynku Zasadniczej Szkoły Zawodowej

  Tablice pamięci w kościele rzymskokatolickim

  Tablice pamięci w arkadach Ratusza Miejskiego

  Obelisk przy Alei 1 Armii Wojska Polskiego

  Głaz na cmentarzu żydowskim

  Pomnik na Placu Marszałka Józefa Piłsudskiego

  Miejsca pamięci na terenie Gminy

  Kwatera żołnierzy na cmentarzu rzymskokatolickim w Sobikowie

  Kamień pamięci we wsi Dębówka

  Kwatera żołnierzy na cmentarzu rzymskokatolickim w Czersku

  Tablica pamięci na budynku Ochotniczej Straży Pożarnej w Czersku

  Mogiły z I wojny światowej

  Cmentarz wojenny we wsi Mikówiec

  Mogiła zbiorowa we wsi Wólka Załę

  Źródło: www.gorakalwaria.pl

• Kazimierz Dolny

  

  Kazimierz Dolny nad Wisłą - leży na prawym brzegu Wisły, w najwęższym i najbardziej malowniczym miejscu jej przełomu przez Wyżyny Środkowopolskie, u wylotu doliny małego potoku Grodarz. Jest miastem należącym do ścisłej czołówki najliczniej odwiedzanych miejscowości turystycznych w Polsce.

• Dzielnica Kazimierz

  

  Kazimierz jest obecnie dzielnicą Krakowa, lecz od XIV do początków XIX wieku był samodzielnym miastem położonym na południe, ale w bezpośredniej bliskości Krakowa. Przez wiele wieków współżyły w nim i przenikały się nawzajem dwie wielkie kultury, żydowska i chrześcijańska.

  W XV wieku osiedlili się tutaj Żydzi, zmuszeni do opuszczenia Krakowa. Przez następne 500 lat, aż do wybuchu II wojny światowej tworzyli świat krakowskich Żydów, świat, który dzisiaj już nie istnieje i nie wróci. Stworzyli wspaniała kulturę, sztukę i naukę. Tutaj mieszkali wielcy rabini, uczeni, filozofowie, dzięki którym Kazimierz był jednym z najważniejszych miejsc w żydowskim świecie. To wszystko przerwała II wojna światowa i Holocaust, wydarzenia, które zniszczyły naród żydowski, jego wielowiekową tradycję i kulturę.

  Przez wiele lat po wojnie dzielnica Kazimierz była zaniedbana, Kilkanaście lat temu Kazimierz zaczął powoli powracać do życia. Przyczynił się, do tego m.in. Festiwal Kultury Żydowskiej, film Steven Spielberga - Lista Schindlera, oraz moda i pewien rodzaju snobizm na sztukę i kulturę żydowską.

  Dzisiaj, pełno tu stylowych restauracji, oryginalnych pubów, małych, przytulnych hotelików, pensjonatów i ciekawych galerii. Coraz więcej artystów przeprowadza się na Kazimierz, odnajdując tutaj unikalną atmosferę i niepowtarzalny klimat. I coraz więcej tutaj turystów, dla większości których zobaczenie Kazimierza jest takim samym obowiązkiem jak spacer po Rynku Głównym i wysłuchanie hejnału z wieży mariackiej.

  Zródło: www.krakow.pl

• Leżajsk

  Gmina Leżajsk położona jest w północno-wchodniej części województwa podkarpackiego. Swoim terenem obejmuje Dolinę Dolnego Sanu, Płaskowyż Kolbuszowski i Płaskowyż Tarnogrodzki. Teren gminy dzieli się na dwie części: północną i południową oddzielone od siebie przez inną jednostkę administracyjną – miasto Leżajsk. W części północnej znajduje się Stare Miasto i Przychojec. Południowa część gminy to znacznie większy terytorialnie obszar. W jego części północno-zachodniej leży wieś Bucisko (w jej okolicy zlokalizowane są stare nieeksploatowane cegielnie i punkty wydobycia gliny). Zachodnia część gminy to duży kompleks leśny, w którego centrum leży wieś Brzóza Królewska. Wschodnia część gminy to wsie: Piskorowice, Dębno i Chałupki Dębniańskie. Największą wsią gminy jest Giedlarowa – położona wzdłuż drogi Leżajsk – Łańcut.

  Historia
  Ślady pojawienia się pierwszych osad na terenie naszej gminy pochodzą z epoki kamiennej. Występują również znaleziska z okresu kultury łużyckiej. Najstarszą miejscowością gminy jest Stare Miasto. Pierwsze wzmianki o pojawieniu się tej osady pochodzą z XIII wieku. Na drzwiach starej drewnianej cerkwi w tejże miejscowości wyryta była data 1228 (która świadczyła o roku jej budowy). Zabytek ten jednak nie dotrwał do naszych czasów – około 1860 roku cerkiew spłonęła. W XIV wieku istniały już Wierzawice, Dębno i Giedlarowa, w której w 1439 roku powstała parafia. W latach 1934 – 1955 i 1973 – 1976 miejscowość ta była siedzibą gminy. Na terenie naszej gminy odnaleźć możemy zabytki budownictwa ludowego: chałupy, budynki gospodarcze oraz pochodzące przeważnie z XIX wieku przydrożne kapliczki. Jeśli zaś chodzi o obiekty najbardziej atrakcyjne turystycznie to należy wymienić przede wszystkim murowany dwór klasycystyczny z pierwszej połowy XIX wieku w Piskorowicach-Mołyniach, murowana cerkiew z 1913 roku w Starym Mieście (obecnie kościół), zespół folwarczny w Wierzawicach – oficyna podworska z 1880 roku i spichlerz z 1928 roku.

  Źrodło: www.lezajsk.ug.gov.pl

• Lublin

  Dogodne warunki naturalne, m.in. żyzne gleby i sprzyjający klimat spowodowały, że już w VI-VII w. rozpoczął się ciągły proces osadniczy na terenie dzisiejszego Lublina. Pierwsza osada powstała na wzgórzu Czwartek, w pobliżu obecnego Podzamcza. Kolejne osady kształtowały się również na lessowych wzgórzach: Staromiejskim, Białkowskim, Żmigrodzie i tzw. Grodzisku (obecnie teren Starego Cmentarza Żydowskiego).

  Naukowcy wywodzą nazwę osady Czwartek od funkcji targowych, jakie ona później pełniła Zbudowany, wg tradycji w X w., na szczycie wzgórza pierwszy kościół w Lublinie, miał za patrona św. Mikołaja - opiekuna kupców.

  W XII w. ustanowiono Lublinie kasztelanię. Jej siedziba - drewniany zamek - wznosiła się na Wzgórzu Zamkowym, leżącym pomiędzy Czwartkiem a Wzgórzem Staromiejskim, które stało się najważniejszym miejscem osadniczym późniejszego miasta. Jednocześnie powstał Archidiakonat Lubelski. W 1260 r. przybyli do grodu dominikanie, natomiast na przełomie XIII i XIV w. zbudowano na Wzgórzu Staromiejskim kościół parafialny pw. św. Michała (rozebrany w XIX w.).

  Do szybszego rozwoju lubelskiego grodu przyczyniły się wówczas (XII-XIV w.) korzyści, jakie czerpano z międzynarodowego handlu, ponieważ Lublin znalazł się na trasie ważnego szlaku handlowego, wiodącego znad Morza Czarnego do Europy Zachodniej i nad Bałtyk przez Włodzimierz, Lwów, Chełm, Kazimierz Dolny - skąd rozchodził się w kierunku Gdańska oraz na Śląsk.

  Przywilej królewski, wydany przez króla Władysława Łokietka 15 sierpnia 1317 roku, przyniósł Lublinowi uzyskanie praw miejskich opartych na prawie magdeburskim.

  Z nadaniem praw miejskich wiąże się ożywienie handlowe i gospodarcze Lublina. Powstają również okazałe budowle na Wzgórzu Staromiejskim, jak: zespół kościelno-klasztorny dominikanów, przebudowany w poł. XIV w., czy kamienice mieszczańskie.

  Kresowe położenie miasta na pograniczu ówczesnego państwa powodowało częste najazdy Litwinów, Jaćwingów, Rusinów i Tatarów. W 1341 r. król Kazimierz Wielki i odniósł pod Lublinem zwycięstwo nad najeźdźcami tatarskimi i wkrótce nakazał otoczyć miasto murami, wznosząc jednocześnie murowany zamek, wraz z murowaną Kaplicą Świętej Trójcy , na Wzgórzu Zamkowym, obok istniejącej baszty (donżonu) z XIII w.

  Okres prosperity zawdzięcza miasto Władysławowi Jagielle, który nie zapomniał lubelskim mieszczanom pośrednictwa w zawarciu małżeństwa z Jadwigą i w objęciu tronu Polski i Litwy w 1386 r. Lublin został obdarowany przez monarchę licznymi przywilejami i wkrótce stał się głównym ośrodkiem wymiany handlowej Polski z Litwą. Z inicjatywy króla w 1418 r. wykonane zostały w kaplicy zamkowej freski rusko-bizantyńskie, wzniesiono kościół jako wotum za zwycięstwo grunwaldzkie, zlokalizowany już poza murami Starego Miasta, co świadczy o dynamicznym rozwoju Lublina.

  Następca Jagiełły - Kazimierz Jagiellończyk ustanowił w 1474 r. stolicę nowopowstałego województwa lubelskiego i tej funkcji miasto nie straciło do dzisiaj.

  W XV i XVI w. Lublin rozsławiły liczne jarmarki o międzynarodowym charakterze. Przybywali tu wówczas kupcy z całej niemalże Europy, a także z Turcji, Armenii i głębokiej Rosji. Jarmarki przyczyniały się do rozwoju miasta, wpływały na jego życie wewnętrzne, kosmopolityzm i wielokulturowość a także na dobrobyt mieszkańców. Lublin stawał się miastem atrakcyjnym, do którego ściągali przybysze aby się szybko wzbogacić. Miasto poszerzało swoje granice, następował dynamiczny rozwój przedmieść: Krakowskiego, Żmigrodu, Czwartku i Zielonego Rynku.

  W 1513 r. ukazuje się pierwsza polska książka pt. "Raj duszny", której autorem jest Biernat z Lublina, uważany za pierwszego pisarza w dziejach Polski, wyprzedzającego tym samym Mikołaja Reja, autora słów "Polacy nie gęsi i swój język mają". Biernat głosił idee zbliżone do protestanckich, które rozwinęły się w Lublinie kilkadziesiąt lat później.

  Często odbywały się tutaj sejmy i zjazdy. Największe znaczenie dla dziejów ówczesnej Polski a także Europy miał Sejm z 1569 r. zakończony, po półrocznych obradach, podpisaniem unii polsko-litewskiej, zwanej Unią Lubelską, która stworzyła Rzeczpospolitą Obojga Narodów. Po tym wydarzeniu nastąpił złoty wiek Lublina.

  W II poł. XVI w. Lublin należał do najważniejszych ośrodków miejskich Rzeczypospolitej Obojga Narodów - obok Wilna, Gdańska, Elbląga, Torunia, Poznania , Krakowa i Lwowa. Młodzież coraz liczniej wyjeżdżała na studia, nierzadko za granicę. Na miejscu rozwijało się szkolnictwo parafialne, znaczenie uzyskała żydowska akademia talmudyczna, znana w całej Europie oraz związana z nią drukarnia żydowska, działająca od 1544 r. Do Lublina dotarła wówczas silna fala reformacji, od 1562 r. istniał tu zbór kalwiński. Od lat 60-tych XVI w. Lublin uważany był za jeden z głównych ośrodków ruchu ariańskiego w Polsce, a nawet za stolicę tego radykalnego wyznania protestanckiego.

  "Złoty wiek" odznaczał się dużą tolerancją religijną. Walczono na argumenty nie stosując zaciekle siły i gwałtu. W celu zahamowania protestantyzmu sprowadzono do Lublina w 1582 r. jezuitów. którzy powołali do życia kolegium jezuickie. Wkrótce odbyło się kilka publicznych dysput pomiędzy jezuitami, katolikami i arianami.

  Znaczenie Lublina w Rzeczypospolitej jeszcze bardziej wzrosło gdy król Stefan Batory wybrał w 1578 r. Lublin na miejsce Trybunału Koronnego dla obszaru Małopolski, łącznie z województwami: ruskim, podolskim i bełskim, a później wołyńskim, bracławskim i kijowskim. Trybunał obrał za swoją siedzibę gmach ratusza miejskiego na Rynku. Zapadające tu wyroki miały ostateczną moc.

  W dobrze zachowanym obiekcie znajduje się m.in. Muzeum Historii Ratusza i Trybunału Koronnego.

  Miasto znacznie się ożywiło. Wielu możnych budowało własne rezydencje, usytuowane zazwyczaj na ówczesnych przedmieściach Lublina - stanowiących dzisiaj centrum miasta - np. pałace Lubomirskich i Czartoryskich przy Placu Litewskim.

  Na Podzamczu rozwinęła się dzielnica żydowska. W 1580 r. powstał w Lublinie Sejm Czterech Ziem (Waad Arba Aracot) - główne przedstawicielstwo społeczno-religijne Żydów z całej Rzeczypospolitej. Rozkwit przeżywała też społeczność Rusinów, np. w 1588 r. powstało bractwo cerkiewne, którego członkami były znane rody wywodzące się z Rusi: Ostrogskich, Sanguszków, Czartoryskich. Po zawarciu unii brzeskiej w 1596 r. coraz większe znaczenie zaczął odgrywać kościół unicki.

  Pojawiające się na pocz. XVII w. pierwsze konflikty religijne i gospodarcze nasiliły się w połowie stulecia wraz z narastającymi problemami tego typu, w całym kraju. W tym czasie następuje schyłek słynnych lubelskich jarmarków. Pojawiły się epidemie "morowego powietrza", jak np. w 1630 r., gdy dżuma zebrała ok. 5 tys. ofiar. Najtragiczniejsze skutki dla Lublina jak i dla całego kraju miały wojny, które prowadziła Rzeczpospolita od poł. XVII w. Powstanie kozackie na Ukrainie w 1648 r wywołało w Lublinie panikę i wyjazd wielu obcych kupców. W 1655 r. wojska kozacko-rosyjskie złupiły miasto, zwłaszcza dzielnicę żydowską. Rok później do Lublina wtargnęły wojska szwedzkie, uzmysławiając mieszkańcom czym jest "potop". Zabudowa miasta popadła w ruinę a ludność zdziesiątkowana. Nastąpił spadek aktywności gospodarczej mieszczan.

  Lata wielkiej wojny północnej na pocz. XVIII w. przynoszą dalszą ruinę i zubożenie lublinian, mimo przywileju uzyskanego w 1703 r. od Augusta II zrównującego Lublin z Krakowem, za wierność okazaną monarsze podczas jego walki z królem szwedzkim.

  Po zakończeniu wojny północnej zaczęły powstawać nowe inwestycje budowlane, jednak głównie sakralne i szlachecko-magnackie. Zabudowa miasta i mieszczanie prezentowali się bardzo ubogo. Goszczący przejazdem przez Lublin w 1781 r. król Stanisław August utknął karocą w błocie przed kościołem Św. Ducha i dopiero sprowadzone woły wyratowały monarchę z opresji...

  W wyniku działalności Lubelskiej Komisji Boni Ordinis (Dobrego Porządku), która powstała w 1780 r. nastąpiło rozbudzenie i odbudowa życia miejskiego. Restaurowano stare i budowano nowe kamienice, odrestaurowano ratusz nadając mu piękny klasycystyczny wystrój, brukowano ulice.

  Po blisko 100 latach przerwy odrodził się w Lublinie protestantyzm. W 1788 r. zbudowano ewangelicką świątynię pw. Świętej Trójcy, która funkcjonuje do dzisiaj. Ożywioną działalność prowadził Trybunał Koronny, który spełniał również rolę lokalnego ośrodka kultury. Mieszczanie lubelscy z radością przywitali ogłoszenie Konstytucji 3 Maja. Pierwszym konstytucyjnym prezydentem miasta został wówczas Teodor Gruell-Gretz, Niemiec z Warmii, który swoją gospodarnością zasłużył na wdzięczność lublinian.

  Niestety, już w 1792 r. miasto zajęły wojska rosyjskie, które na rozkaz carycy Katarzyny II najechały odradzającą się Rzeczpospolitą.

  Insurekcja Kościuszkowska tylko na krótko ożywiła niepodległościowe nadzieje. W latach 1795-1809 Lublin znalazł się pod zaborem austriackim, który był jednocześnie okresem zastoju społeczno-gospodarczego. Krótkotrwały epizod Księstwa Warszawskiego (1809-1815) nie przyniósł większego ożywienia gospodarczego, co najwyżej kulturalne. Kwitło życie towarzyskie gdy w mieście pojawili się dyplomaci i oficerowie napoleońscy.

  Po abdykacji Napoleona Lublin zajęli Rosjanie (1813) a wyniku postanowień Kongresu Wiedeńskiego miasto znalazło się w Królestwie Polskim, aż do poł. XIX w.

  Lublin podzielono na dwa cyrkuły: I. - miasto chrześcijańskie i II. - miasto żydowskie.

  Przez pierwsze kilkanaście lat udało się uporządkować i rozbudować miasto. Pojawiły się pierwsze manufaktury sukiennicze i fabryka tytoniu, rozwijała się działalność oświatowa i kulturalna, m.in. w 1818 r., z inicjatywy Stanisława Staszica, powstało Towarzystwo Przyjaciół Nauk a w 1826 r. odsłonięto pomnik Unii Polsko-Litewskiej.

  Lublinianie, podobnie jak wszyscy Polacy, nie chcieli jednak żyć w gorsecie carskiej zwierzchności i spontanicznie poparli wybuch Powstania Listopadowego.W mieście istniał ośrodek podziemnej władzy powstańczej, mimo stacjonowania tu 5-tysięcznego garnizonu rosyjskiego. Do oddziałów powstańczych poszła połowa uczniów liceum lubelskiego a prawie wszyscy ze starszych klas. Po upadku powstania na mieszkańców Lublina spadły kontrybucje, konfiskaty, aresztowania i zsyłki na Syberię.

  W II poł. XIX w., w okresie Lublina gubernialnego, w epoce kapitalizmu, uformował się nowy kształt urbanistyczny miasta. W 1877 r. Lublin zyskał połączenie kolejowe z Warszawą i Kowlem. Powstały fabryki maszyn rolniczych, kotłów, wag, garbarnia, browar, młyny wodno-parowe, a ich właścicielami byli przeważnie ewangelicy. W przeddzień wybuchu I wojny światowej liczba mieszkańców przekroczyła 80 tys., z czego połowę stanowili Żydzi, 40 % katolicy a ok. 10 % prawosławni i protestanci.

  Wydarzenia rewolucyjne 1905 r. w Polsce i Rosji przyniosły Lublinowi pewne zdobycze, m.in. zakładano prywatne szkoły średnie z językiem polskim. W 1908 r. powstała Biblioteka Publiczna im. Hieronima Łopacińskiego, w 1914 r. otwarto Muzeum Lubelskie.

  W rok po wybuchu I wojny światowej Rosjanie opuścili Lublin a na ich miejsce wkroczył okupant austriacki. Ciężką sytuację materialną łagodziły większe swobody w życiu publicznym, zarówno kulturalnym jak i oświatowym, a z czasem i politycznym.

  U schyłku 1918 r., gdy Polska odzyskiwała niepodległy byt, Lublin stał się ośrodkiem nowej państwowości - 7 listopada powstał Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej z Ignacym Daszyńskim na czele, politykiem związanym z Józefem Piłsudskim. Lublin był tylko przez cztery dni stolicą Polski, ponieważ już 11 listopada Tymczasowy Rząd podporządkował się władzom centralnym w Warszawie.

  W okresie międzywojennym, w wyniku ukształtowania granic II Rzeczypospolitej, Lublin znalazł się w centrum Polski a województwo lubelskie było jedynym w kraju, które nie graniczyło z żadnym obcym państwem. Miasto miało początkowo bardziej charakter administracyjny i handlowy, niż przemysłowy. Istniejące fabryki i przedsiębiorstwa przypominały zakłady rzemieślnicze. W latach 30-tych rozpoczęto budowę filii General Motors - przyszłą Fabrykę Samochodów Ciężarowych a Zakłady Mechaniczne E. Plagego i T. Laśkiewicza przejęła Lubelska Wytwórnia Samolotów. Zapoczątkowano ważne inwestycje komunalne. W 1918 r. powstał Katolicki Uniwersytet Lubelski, a w 1930 żydowska Uczelnia Mędrców. Ówczesny Lublin uważany był za znaczący ośrodek kulturalny. Duże sukcesy osiągał teatr miejski, zarówno polski jak i żydowski, wybitne osiągnięcia notowała miejscowa grupa literacko-poetycka z Józefem Czechowiczem, Franciszką Arnsztajnową i Józefem Łobodowskim na czele.

  Ciężkie bombardowania niemieckiego lotnictwa, 9 i 13 września 1939 r., spowodowały duże zniszczenia budynków i ulic oraz śmierć kilkuset osób. Od bomby zginął wówczas młody i niezwykle utalentowany poeta Józef Czechowicz. 18 września do miasta wkroczyli Niemcy i rozpoczął się jeden z najtragiczniejszych okresów Lublina. Wielkim dramatem był los 40 tysięcy ludności żydowskiej, którą okupant zamknął w getcie a w 1942 r. dokonał jej zagłady w Treblince, Sobiborze, Bełżcu i Majdanku. Hitlerowski obóz na Majdanku stał się wspólnym grobem kilkuset tysięcy ludzi z 26 państw Europy! Terrorowi i eksterminacji podlegała również ludność polska, którą wywożono na przymusowe roboty do Niemiec lub do obozów koncentracyjnych, torturowano i zabijano w siedzibie gestapo "Pod Zegarem" i na Zamku Lubelskim. Mieszkańcy Lublina odpowiadali zorganizowanym oporem i walką. Już w październiku 1939 r. powstała podziemna organizacja Komenda Obrońców Polski (rozbita na przeł. 1940/41 r. przez gestapo), następnie Służba Zwycięstwa Polsce, przekształcona w Związek Walki Zbrojnej a później w .

  W Lublinie AK miała ok. tysiąca zaprzysiężonych członków, działających w 6 rejonach miasta, wydzielonych przez władze Komendy Okręgu Armii Krajowej, dowodzonych do 1943 r. przez pułkownika Kazimierza Tumidajskiego ps. "Marcin". Działały tu również konspiracyjne jednostki Batalionów Chłopskich i Armii Ludowej, produkowano broń i amunicję, prowadzono tajne nauczanie, wydawano prasę konspiracyjną, likwidowano konfidentów i funkcjonariuszy gestapo i policji, niesiono pomoc więźniom Majdanka i Zamku oraz ich rodzinom. W dniach 21-23 lipca 1944 r. lubelskie oddziały AK i BCH uniemożliwiły, opuszczającym Lublin hitlerowcom, dokonanie wielu zniszczeń, jednocześnie obsadziły urzędy i budynki państwowe.

  Wkrótce po wkroczeniu wojsk polskich i radzieckich do Lublina oddziały AK i BCH zostały zmuszone do złożenia broni a kierownictwo aresztowano i internowano. Nadeszły nowe dni "wyzwoleńczej okupacji" sowieckiej i podporządkowanej jej Polskiej Partii Robotniczej, PKWN, Krajowej Rady Narodowej, sztabu głównego Wojska Polskiego... Od sierpnia 1944 r. do stycznia 1945 Lublin pełnił funkcję stolicy odzyskanych spod okupacji niemieckiej obszarów, zwanych Polską Ludową. Zamek Lubelski, który w czasie zaborów i okupacji hitlerowskiej pełnił funkcję więzienne, znowu zapełnił się skazanymi - głównie polskimi patriotami, nie mogącymi pogodzić się z narzuconą, wbrew polskiemu społeczeństwu, rzeczywistością polityczną i społeczną.

  Pierwsze lata powojenne były wykorzystane głównie na odbudowę infrastruktury, zniszczonej działaniami wojennymi i okupacją.

  Nacjonalizacja przemysłu spowodowała zanik znanych firm o wieloletnich tradycjach. Zabrakło również żydowskich sklepów i warsztatów rzemieślniczych. Na każdym kroku uwidaczniał się socjalistyczno-siermiężny charakter lubelskich ulic. Rozbudowywano natomiast intensywnie przemysł: Fabrykę Samochodów Ciężarowych, Lubelskie Zakłady Graficzne, Lubelskie Zakłady Naprawy Samochodów, Fabrykę Maszyn Rolniczych i wiele innych - co powodowało duży napływ ludności do Lublina i związaną z tym budowę spółdzielczych dzielnic mieszkaniowych.

  Zaraz po wojnie reaktywowano życie oświatowe, m.in powołano do życia Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej, a także kulturalne - działał Teatr Wojska Polskiego, później Teatr Dramatyczny im. Juliusza Osterwy, następnie Teatr Muzyczny (1946 r.), Teatr Lalki i Aktora (1954) oraz Filharmonia Lubelska.

  Narastający rozdźwięk pomiędzy władzą polityczną i administracyjną kierowaną przez PZPR a społeczeństwem był przyczyną strajków robotniczych w 1980 r., które zaowocowały ważnymi przemianami społeczno-politycznymi w całej Polsce, a wkrótce powstaniem III Rzeczypospolitej. Strajki wybuchły w lipcu, najpierw w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego w pobliskim Świdniku, po kilku dniach w Lublinie, a następnie ogarnęły cały kraj, m.in. Stocznię Gdańska, gdzie miesiąc później zrodził się Niezależny Samorządny Związek Zawodowy "Solidarność".

  Długie i ciekawe dzieje Lublina można najłatwiej poznać zwiedzając jego zabytki, muzea, prowadząc rozmowy z gościnnymi mieszkańcami, wśród których młodzież szkolna i studencka stanowi połowę ludności miasta.

  Zródło: www.lublin.pl

• Majdanek

  Obóz koncentracyjny w Lublinie, zwany potocznie Majdankiem, jest drugim co do wielkości, po Oświęcimiu, tego typu obozem nazistowskim w Europie. O jego powstaniu zadecydował Heinrich Himmler - szef SS i Policji III Rzeszy, podczas pobytu w Lublinie w połowie r. 1941, wydając w tej sprawie stosowne zarządzenie, w którym czytamy między innymi: "Pełnomocnik Reichsführera SS zorganizuje obóz koncentracyjny dla 25-50 tys. więźniów, w celu zatrudnienia ich w warsztatach budowlanych SS i policji".

  Realizację tego zamierzenia powierzył Himmler Odilowi Globocnikowi, szefowi SS i Policji dystryktu lubelskiego. Oficjalna nazwa obozu brzmiała najpierw Kriegsgefangenenlager der Waffen SS in Lublin /Obóz Jeńców Wojennych w Lublinie/, a później Konzentrationslager der Waffen SS Lublin /Obóz Koncentracyjny w Lublinie/. W rzeczywistości realizował on szereg innych funkcji, będąc jednocześnie nie tylko obozem koncentracyjnym i jenieckim, lecz także obozem zagłady, pracy, karnym i przejściowym. Majdanek zlokalizowany został na południowowschodnich peryferiach Lublina, przy drodze prowadzącej do Zamościa i Lwowa. Lokalizacja ta ściśle wiązała się z planami polityczno-gospodarczymi okupanta wobec regionu lubelskiego, dla realizacji których więźniowie obozu mieli stanowić bezpłatną siłę roboczą. W planach perspektywicznych Majdanek miał zajmować ponad 500 ha powierzchni i jednorazowo więzić 250 000 osób. Niepowodzenia wojenne Niemców spowodowały znaczne ograniczenie tych zamierzeń. Ostatecznie na obszarze 270 ha wybudowano 280 różnego rodzaju obiektów /m.in. baraki więźniarskie, gospodarcze i administracyjne, warsztaty, urządzenia zagłady: komory gazowe i krematoria, zabezpieczające: ogrodzenie oraz wieże strażnicze i wartownie/. Centralną część obozu stanowiły baraki przeznaczone dla więźniów usytuowane na 5 tzw. polach więźniarskich. W barakach tych jednocześnie można było pomieścić ok. 25 000 osób. Obóz lubelski funkcjonował od października r. 1941 do lipca r. 1944. Podlegał naczelnym władzom SS i ich lokalnym odpowiednikom oraz Inspektoratowi Obozów Koncentracyjnych, wchodzącemu w skład Głównego Urzędu Gospodarki i Administracji SS, kierowanemu przez Oswalda Pohla. Zarządzanie obozem sprawował komendant, stanowisko to powierzano wyższym oficerom SS. Brak materiałów źródłowych nie pozwala na dokładne ustalenie liczby uwięzionych w obozie, jak również jego ofiar. Szacunkowo oblicza się, że przez Majdanek przeszło ok. 300 000 więźniów 50 narodowości. Wśród osadzonych najwięcej było Żydów /ponad 40%/ i Polaków /ok. 35%/. Z pozostałych narodowości najliczniej reprezentowani byli: Białorusini, Ukraińcy, Rosjanie, Niemcy, Austriacy, Francuzi, Włosi i Holendrzy. Struktura wieku więzionych była mocno zróżnicowana. Zdecydowaną większość /ok. 70%/ stanowili jednak więźniowie w sile wieku: 20-50 lat. Majdanek w porównaniu z innymi obozami koncentracyjnymi miał najwyższy odsetek dzieci do lat 15 /ok. 6%, w czym 1,1% to niemowlęta/. Więźniowie Majdanka reprezentowali różne wyznania religijne, poglądy polityczne i zawody, różna była ich pozycja społeczna. Poza więźniami osadzanymi z powodów rasowych najwięcej było uczestników ruchu oporu. Specyfikę lubelskiego obozu stanowiła też spora liczba ludności chłopskiej. Szacuje się, że obóz na Majdanku pochłonął ponad 230 000 istnień ludzkich, w tym około 100 000 Żydów. Ponad 50% z nich zmarło w wyniku prymitywnych warunków bytowania, głodu, chorób i pracy ponad siły. Pozostali zginęli w egzekucjach i komorach gazowych.

  www.majdanek.pl

• Warszawa

  

  Warszawa jest stolicą Polski, usytuowaną w samym sercu kraju.

  Podczas II Wojny Światowej została kompletnie zniszczona, następnie odtworzona i przekształcona w nowoczesne centrum kulturalne, naukowe i biznesowe.

  Z każdym rokiem przyciąga miliony turystów, którzy chcą poznać kolejną stolicę państwa należącego do Uni Europejskiej, gdzie można zwiedzić ważne miejsca związane ze współczesną światową historią. Jest również miejscem w którym można uczestniczyć w wszelakiego rodzaju festiwalach, koncertach, targach.

  Jest idealną bazą wypadową w różne regiony Polski

• Łódź

  Korzenie Łodzi sięgają prawdopodobnie XII wieku. Pierwsza udokumentowana wzmianka o osadzie pojawiła się jednak dopiero w 1332 r. w przywileju wydanym przez księcia łęczyckiego Władysława. Dokument ten zwalniał od sądownictwa książęcego poddanych dóbr kapituły włocławskiej w ziemi łęczyckiej, w tym również mieszkańców wsi Łodzia. Wiek XV przyniósł osadzie awans do rangi miasta. Pierwsza lokacja, na prawie magdeburskim, miała miejsce w 1414 r. Ponowna, nadana przez Władysława Jagiełłę, w 1423 r. Przywileje lokacyjne m.in. uwolnienie mieszkańców Łodzi od jurysdykcji władzy państwowej, ustalenie dni targowych oraz jarmarków miały spowodować rozwój gospodarczy miasta. Jednak aż do okresu przemysłowego Łódź przypominała bardziej osiedle wiejskie niż miejskie. Wynikało to z faktu, iż mieszkańcy byli przede wszystkim rolnikami trudniącymi się rzemiosłem tylko dorywczo. W tym okresie centralną część miasteczka wyznaczał rynek oddzielony zabudowaniami od placu kościelnego. To tu (na obecnym Starym Rynku) zbiegały się wszystkie drogi. Zabudowa, w całości drewniana, koncentrowała się wokół rynku, placu i początkowych odcinków dróg. Jedynym obiektem z tego okresu jest modrzewiowy kościół parafialny wzniesiony pośrodku placu kościelnego, od 1888 r. przeniesiony na ulicę Ogrodową.
  Łódź z pewnością jest miastem symboli, które łamią wszelkie stereotypy. Jest miejscem mającym do zaoferowania przyjezdnym niezliczone, unikalne atrakcje oraz niepowtarzalną atmosferę. To miasto z duszą, którego magnetyzmowi nikt nie jest w stanie się oprzeć.
  Symbole miasta:
  Ulica Piotrkowska
  Dziś jest to znana w całej Polsce ulica, ale jeszcze niedawno, bo zaledwie 150 lat temu była to droga wśród puszczy, zwana traktem piotrkowskim. Historycznie stwierdzonym faktem jest, że nazwa ulicy pojawiła się w roku 1823, gdy burmistrz Czarkwski kazał oznaczyć ulice słupami z nazwami. Pięć lat później rządowe pismo stwierdzało po raz pierwszy: "ulica główna Piotrkowska..." I tak już zostało. Oprócz historii są jeszcze legendy. Jedna z nich głosi, iż młody pomocnik "Jeometry Królestwa Polskiego" Imć Pana Leśniewskiego zakochał się w córce łęczyckiego aptekarza. A tu czas i pryncypał naglili, trzeba było plany osady nad Łódką rysować. Więc młody geometra zaopatrzony w portrecik panny... wpisał go w plany i tak wyszło: głowa - Nowy Rynek, dziś Plac Wolności, warkocze - długie odchodzące na boki - to Nowotki i Obrońców, ręce - to Zielona i Narutowicza... Czy to prawda? Pewnie nie, ale przynajmniej sympatycznie wymyślone. Z resztą, kto wie? O tej ulicy powstaja fraszki, wiersze, piosenki. Mówi się, iż Łódź to ulica Piotrkowska i to co się na niej zmieściło.
  Plac Wolności - Tadeusz Kościuszko
  Zachował oryginalny kształt ośmioboku przeciętego dwiema ulicami. Przy narożniku ul. Piotrkowskiej wznosi się dawny ratusz, klasycystyczna budowla powstała w 1827 r. Wg proj. Bonifacego Witkowskiego i jest obecnie siedzibą Archiwum Państwowego. Na sąsiednim narożniku stał pierwotnie klasycystyczny kościół ewangelicki św. Trójcy, przebudowano go w 1892 r., dodając kopułę i powiększając znacznie wnętrze. Od 1945 r. Świątynia służy katolikom. Przylegający do niej masywny gmach to dawny budynek szkoły rzemieślniczo-przemysłowej, przebudowany za siedzibę Magistratu, a użytkowany przez Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne. Polecamy zwiedzanie interesujących wystaw, na których zaprezentowano wykopaliska z terenu środkowej Polski oraz malowniczy folklor i sztukę ludową województwa łódzkiego. W sąsiedztwie ratusza w kamienicy nr 2 (z zabytkową apteką) znajduje się siedziba Towarzystwa Przyjaciół Łodzi. W tej samej oficynie umieszczono interesującą wystawę poświęconą łódzkiemu gettu (klucze w Muzeum Historii Miasta Łodzi).W centrum placu dominuje pomnik Tadeusza Kościuszki zbudowany w 1930 r. (proj. Mieczysława Lubelskiego), zniszczony w 1939 r. I odbudowany w dawnej postaci w 1960 r. jest wyrazem patriotyzmu mieszkańców miasta.
  Pałac Poznańskiego
  Jest to największa w Polsce rezydencja fabrykancka należała w przeszłości do Izraela Kalmanowicza Poznańskiego, dziś stanowi siedzibą Muzeum Miasta Łodzi. Neobarokowa budowla zajmuje cały narożnik ulic Zachodniej i Ogrodowej, przy której wznoszą się potężne mury fabryk i osiedla domów robotniczych. Cały ten zespół powstał w latach 1872-1902 i zachował się do dzisiaj bez większych zmian. Dawna fabryka zatrudniała ponad 6 tys. Osób i produkowała tkaniny bawełniane, ustępowała wielkością tylko zakładom Karola W. Scheiblera (patrz Księży Młyn). Obecnie zabytkowe budynki fabryczne adaptowane są na centrum rozrywki i handlu. Wejdźmy do pałacu, jego wnętrza zaskakują wielością stylów, są ogromne w części służącej do przyjmowania gości i kameralne w części mieszkalnej. Secesyjna klatka schodowa prowadzi wprost do neobarokowej, wielkiej jadalni (malowidła, sztukaterie, meble), do saloników i sali balowej. W tym znakomicie odnowionym wnętrzu często są organizowane koncerty, przedstawienia i spotkania towarzyskie. W znacznej części pomieszczeń znajdują się tematyczne wystawy poświęcone dziejom Łodzi i wybitnym łodzianom: Julianowi Tuwimowi, Władysławowi Reymontowi, Jerzemu Kosińskiemu, Karolowi Dedeciusowi, Janowi Karskiemu, rodzinie Bacewiczów, Arturowi Rubinsteinowi. Temu ostatniemu poświęcono najwięcej miejsca, a interesująca ekspozycja zawiera ponad 2000 eksponatów (w tym fotografie, ubiory, odznaczenia, statuetkę filmowego Oskara i szpadę członka Akademii Francuskiej). Tłem dla wystaw są wysmakowane, gustowne dekorowane salony i saloniki.
  Katedra
  Rozległy plac był w przeszłości Rynkiem Fabrycznym, w 1901 r. rozpoczęto wznoszenie na nim katolickiej świątyni p.w. św. Stanisława Kostki, już w 1912 r. odbyły się w niej pierwsze nabożeństwa, ale ostatecznie zakończono budowę w 1927 r. wzniesieniem strzelistej 101-metrowej wieży. Kościół zyskał rangę katedry i stał się ważnym miejscem narodowej pamięci. Neogotyckie nawy posiadają jednolity, stylowy wystrój, dawne ołtarze, ambonę i witraże. Wnętrze jest wzbogacone o rzeźby, epitafia i tablice pamiątkowe, wiele z nich zawiera głębokie treści patriotyczne. Przed świątynią wybudowano trzy pomniki upamiętniające Nieznanego Żołnierza, bohaterskiego księdza Ignacego Skorupkę i polskiego papieża Jana Pawła II. W głębi za kościołem zmodernizowany budynek dawnego szpitala miejskiego, dzisiaj siedziba Wyższego Seminarium Duchownego
  Biała FabrykaNależała do Ludwika Geyera, została wzniesiona w stylu klasycystycznym w latach 1835-38. Niespotykane jak na ówczesne budownictwo przemysłowe białe, otynkowane elewacje sprawiły, iż zaczęto nazywać ją „Biała Fabryką". To tutaj uruchomiono pierwszą w mieście maszynę parową o mocy 60 KW i wybudowano pierwszy komin. Obecnie w budynku mieści się jedyne w Polsce Centralne Muzeum Włókiennictwa. W jego zbiorach znajdują się narzędzia, maszyny włókiennicze, tkaniny oraz ubiory historyczne i współczesne.
  Księży Młyn
  Rozległą dzielnicę stworzyli Scheiblerowie i Grohmanowie, początkowo konkurenci, a od 1921 r. wspólnicy zarządzający największym zakładem bawełnianym w Europie. Przy ul. Tymienieckiego 5 znajduje się najstarszy zakład przemysłowy miasta, tzw. Bielnik Kopischa z 1826 r.Ulica Targowa doprowadzi nas do niepowtarzalnej bramy fabrycznej, zwanej "beczkami grohmanowskimi", a dalej do budynków scheiblerowskich. Ogromny kompleks tworzą: przędzalnia, remiza straży pożarnej, stacja kolejowa, szpital, szkoła, sklepy, folwark, domy robotnicze i otoczona ogrodem willa Edwarda Herbsta. Ten jedyny w swoim rodzaju kompleks jest przykładem XIX-wiecznej architektury przemysłowej, rezydencjonalnej i mieszkalnej.
  www.lodz.pl